1. Czemu służą ćwiczenia aparatu artykulacyjnego?

Od precyzyjnego ułożenia narządów artykulacyjnych, czyli języka, warg, żuchwy i podniebienia, zależy poprawna wymowa. Niska sprawność tych narządów – szczególnie języka – może ponadto wpływać na nieprawidłowe przyjmowanie pokarmów (gryzienie, żucie, połykanie), powodować wypychanie zębów a w konsekwencji wady zgryzu i deformacje głosek.
Ćwiczenia aparatu artykulacyjnego mają na celu usprawnienie języka, warg, żuchwy i podniebienia miękkiego oraz opanowanie umiejętności świadomego kierowania ruchem tych narządów. Wszystkie zalecane i szczegółowe ćwiczenia omówi i pokaże na zajęciach logopeda. Ich efektywność zależy od systematyczności i częstotliwości wykonywania.

2. Kiedy wskazane jest podcięcie wędzidełka podjęzykowego?

Wędzidełko podjęzykowe zbudowane jest z tkanek miękkich i pokryte błoną śluzową. Widoczne jest po podniesieniu języka do górnych zębów. Prawidłowo rozwinięte pozwala na dotarcie czubkiem języka do wszystkich miejsc jamy ustnej. Zbyt krótkie wędzidełko, czyli ankyloglosja, ogranicza sprawność języka i utrudnia lub uniemożliwia prawidłową artykulację wielu głosek – przede wszystkim tzw. dziąsłowych (l, r, sz, ż, cz, dż). Przed podjęciem decyzji o podcięciu wędzidełka przeprowadzamy systematyczne ćwiczenia języka. Jeżeli nie przyniosą one oczekiwanych rezultatów, należy skonsultować decyzję z lekarzem i logopedą. Sam zabieg nie rozwiązuje automatycznie wszystkich problemów – trzeba kontynuować ćwiczenia z zakresu motoryki języka oraz ćwiczenia artykulacyjne.

3. Co oznacza nieprawidłowy sposób połykania?

Przy prawidłowym sposobie połykania czubek języka unosi się do górnego wałka dziąsłowego, zęby są do siebie zbliżone, a wargi przymknięte – lecz nie napięte.
Nieprawidłowe jest płaskie, międzyzębowe układanie języka podczas połykania. Utrudnia ono przyjmowanie pokarmów, powoduje nadmierne ślinienie się, wpływa deformująco na atrykulację głosek, przyczynia się do powstawania wad zgryzu a pośrednio także do niewłaściwego sposobu oddychania. Około 3 roku życia połykanie niemowlęce powinno przekształcić się w połykanie typu dorosłego. W razie potrzeby logopeda może uwzględnić w programie terapii ćwiczenia prawidłowego sposobu połykania.
Obejmują one wtedy trzy etapy:

• naukę unoszenia języka za górne zęby,
• połykanie śliny,
• przyjmowanie płynów.

4. Jakie jest znaczenie ćwiczeń oddechowych?

Prawidłowe mówienie jest nieodłącznie związane z oddychaniem. Podczas spoczynku, w tym snu, oddychamy nosem. W czasie mówienia natomiast zużywamy powietrze wciągnięte ustami i nosem. Prawidłowy wdech nosem powinien być szybki, ale głęboki, a wydech długi i powolny. Ćwiczenia oddechowe mają na celu:

• rozróżnianie faz wdechu i wydechu,
• pogłębienie wdechu,
• zwiększenie pojemności płuc,
• rozruszanie przepony,
• wydłużenie i wzmocnienie wydechu,
• naukę „ekonomicznego” zużycia powietrza – czyli dostosowanie wdechu do długości wypowiedzi.

Rodzaj ćwiczeń musi być dopasowany do wieku dziecka i jego możliwości fizjologicznych. Z małymi dziećmi ćwiczymy oddech poprzez wprawianie w ruch drobnych przedmiotów i zajęcia śpiewno–rytmiczne, z dziećmi starszymi należy pracować także na materiale językowym. Należy podkreślić, że prawidłowy sposób oddychania ma też istotne znaczenie zdrowotne.